Trong các cuộc thảo luận về AI, vốn đầu tư và lựa chọn nền tảng thường nhận được nhiều chú ý hơn năng lực con người. Tuy nhiên, dữ liệu từ The Future of Jobs Report 2025 của World Economic Forum cho thấy khoảng trống kỹ năng đang là rào cản chủ yếu đối với chuyển đổi doanh nghiệp. Đây không chỉ là một vấn đề nhân sự. Nó đang trở thành một điều kiện để chiến lược AI có thể đi từ thử nghiệm sang vận hành.
Báo cáo được công bố tháng 1 năm 2025, tổng hợp phản hồi của hơn 1.000 doanh nghiệp đại diện cho hơn 14 triệu người lao động tại 55 nền kinh tế. Theo các doanh nghiệp được khảo sát, 39% kỹ năng cốt lõi của lực lượng lao động sẽ thay đổi đến năm 2030; 63% coi thiếu hụt kỹ năng là rào cản chính với chuyển đổi; và 77% dự kiến đầu tư nâng cao hoặc đào tạo lại kỹ năng cho người lao động. Các con số này không tự động dự báo điều gì sẽ xảy ra tại từng doanh nghiệp, nhưng chúng chỉ ra một chuyển dịch quan trọng: AI không còn là câu chuyện riêng của đội công nghệ.
Từ mua công cụ đến thiết kế năng lực vận hành
Một doanh nghiệp có thể mua quyền dùng công cụ AI khá nhanh. Năng lực biến công cụ ấy thành kết quả đáng tin cậy lại hình thành chậm hơn nhiều. Nhân viên cần biết cung cấp bối cảnh, đánh giá đầu ra, nhận diện thông tin thiếu, bảo vệ dữ liệu và đưa kết quả AI vào quy trình có người chịu trách nhiệm. Quản lý cần biết chọn vấn đề phù hợp, đặt chuẩn chất lượng và quyết định khi nào không nên tự động hóa. Nếu hai nhóm năng lực này thiếu vắng, mức sử dụng có thể cao nhưng giá trị tạo ra vẫn rời rạc.
Vì vậy, chương trình phát triển kỹ năng nên bắt đầu từ các công việc thật, thay vì một lớp học chung về tính năng. Nhóm bán hàng có thể cần luyện cách chuẩn bị báo cáo cơ hội và kiểm tra dữ liệu khách hàng. Nhóm vận hành có thể cần học cách xử lý ngoại lệ trong quy trình có AI hỗ trợ. Quản lý tuyến giữa có thể cần năng lực đọc chỉ số, đánh giá rủi ro và điều phối trách nhiệm giữa người với hệ thống. Cùng một công cụ nhưng năng lực cần thiết khác nhau tùy vai trò.
Đào tạo chỉ có ý nghĩa khi gắn với chuyển dịch công việc
Một khóa học hoàn thành không phải là bằng chứng của chuyển đổi. Câu hỏi quan trọng hơn là: sau đào tạo, công việc nào được làm khác đi, tiêu chuẩn nào được cải thiện và kết quả nào được theo dõi? Báo cáo WEF cũng nhấn mạnh sự đồng thời của các kỹ năng công nghệ như AI, dữ liệu, an ninh mạng với các kỹ năng phân tích, sáng tạo, khả năng thích nghi, lãnh đạo và hợp tác. Điều này nhắc các doanh nghiệp rằng không thể dùng một danh mục “kỹ năng AI” tách rời khỏi công việc quản trị và phối hợp.
Hàm ý cho doanh nghiệp
Thay vì đặt mục tiêu “đào tạo AI cho toàn bộ nhân viên”, doanh nghiệp có thể chọn ba quy trình ưu tiên, xác định các vai trò tham gia và thiết kế một năng lực cụ thể cho từng vai trò. Sau đó đo tỷ lệ áp dụng đúng quy trình, thời gian xử lý, lỗi phát sinh và phản hồi của người dùng. Cách làm này nhỏ hơn một chiến dịch truyền thông, nhưng cho phép lãnh đạo thấy rõ nơi nào đầu tư kỹ năng đang tạo giá trị.
Ba quyết định quản trị cần được đưa ra sớm
Thứ nhất, xác định năng lực nào là năng lực dùng chung và năng lực nào phải theo chức năng. Kỹ năng đặt câu hỏi, kiểm tra nguồn và bảo vệ dữ liệu thường cần cho nhiều nhóm. Nhưng việc đưa AI vào dự báo nhu cầu, chăm sóc khách hàng hay phân tích rủi ro lại cần hiểu biết nghiệp vụ khác nhau. Thứ hai, chỉ định người sở hữu năng lực, không để đào tạo nằm hoàn toàn ở một đơn vị. Thứ ba, gắn đào tạo với lựa chọn công việc và chỉ số triển khai, tránh đánh giá bằng số người tham dự.
Thị trường lao động sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng doanh nghiệp không cần chờ một bức tranh hoàn toàn chắc chắn mới hành động. Điểm bắt đầu hợp lý là coi khoảng trống kỹ năng như một rủi ro vận hành và thiết kế một nhịp học gắn với quy trình. Trong chiến lược AI, năng lực của con người không phải phần việc đi sau công nghệ; nó là điều kiện để công nghệ tạo ra kết quả quản trị.
Tài liệu tham khảo
World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025. https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025/
